Chương I — Vẽ Kĩ Thuật Cơ Khí
Học về gì: Bản vẽ kĩ thuật là "ngôn ngữ" bằng hình vẽ và chữ viết để mô tả chính xác hình dạng, kích thước và yêu cầu kĩ thuật của một chi tiết hay sản phẩm, để người thiết kế, người gia công và người kiểm tra đều hiểu giống nhau mà không cần giải thích bằng lời.
Nhớ gì:
• Khổ giấy, khung, khung tên: khổ giấy dùng từ A4 đến A0, khổ sau gấp đôi khổ trước.
• Khung bản vẽ vẽ bằng nét liền đậm, cách mép giấy 5 mm, riêng lề trái cách mép 25 mm để đóng thành tập.
• Khung tên đặt ở góc phải phía dưới, ghi tên chi tiết, vật liệu, tỉ lệ, người vẽ, người kiểm tra và ngày tháng.
• Tỉ lệ: tỉ lệ là tỉ số giữa kích thước vẽ trên giấy và kích thước thật của vật thể; 1:1 là nguyên hình, 1:X là thu nhỏ, X:1 là phóng to, với X lớn hơn 1.
• Tỉ lệ ghi trong khung tên áp dụng cho toàn bản vẽ, còn tỉ lệ ghi cạnh một hình vẽ chỉ áp dụng cho riêng hình đó.
• Đường nét: trong một bản vẽ chỉ dùng nét đậm và nét mảnh, nét mảnh rộng bằng S/3 đến S/2 (S thường 0,5–0,7 mm).
• Nét liền đậm vẽ đường bao thấy, nét đứt vẽ đường bao khuất, nét gạch–chấm mảnh vẽ đường trục và đường tâm.
• Khi nhiều nét trùng nhau thì ưu tiên nét thấy, rồi đến nét khuất, nét cắt, đường tâm và cuối cùng là đường gióng kích thước.
• Chữ viết: chữ trên bản vẽ dùng kiểu chữ B, thẳng đứng hoặc nghiêng 15° so với phương đứng, chiều cao chữ h theo dãy 2,5–3,5–5–7–10 mm, độ rộng nét chữ d bằng h/10.
• Chữ ghi kích thước thường cao 2,5–3 mm, chữ trong khung tên cao 3,5 mm, tên bản vẽ cao 5–7 mm.
• Ghi kích thước: một kích thước đầy đủ gồm đường gióng, đường kích thước có mũi tên hai đầu, đường dẫn và con số kích thước.
• Con số đặt ở giữa, phía trên đường kích thước khoảng 1 mm, sao cho đọc được từ dưới lên và từ bên phải của bản vẽ.
• Mỗi kích thước chỉ ghi một lần, đặt ở hình thể hiện rõ nhất và ghi theo từng nhóm có liên quan.
• Ký hiệu hay dùng: R là bán kính của cung tròn, Ø là đường kính của trụ và lỗ, hình cầu ghi thêm chữ "Cầu" trước ký hiệu, ví dụ "Cầu Ø20".
• Mép vát 45° có cách ghi tắt riêng.
• Nhiều phần tử giống nhau thì chỉ ghi kích thước của một phần tử kèm theo số lượng, ví dụ "4 lỗ Ø10", thay vì ghi lặp lại cả bốn lỗ.
Kích thước ghi là kích thước thật, không phụ thuộc tỉ lệ.
R là bán kính, Ø là đường kính.
Khổ giấy | A4 | A3 | A2 | A1 | A0 |
Kích thước (mm) | 210 × 297 | 297 × 420 | 420 × 594 | 594 × 841 | 841 × 1189 |
Ví dụ:
• Một chi tiết dài 100 mm vẽ theo tỉ lệ 1:2 thì hình trên giấy chỉ dài 50 mm, nhưng con số kích thước vẫn ghi 100, không ghi 50, vì thợ chỉ đọc con số chứ không đo bằng thước trên giấy.
• Đơn vị chiều dài là mm và không ghi "mm" sau con số, còn góc thì ghi ký hiệu "°".
• Một lỗ đường kính 20 mm ghi "Ø20", không ghi "R10"; một cung tròn bán kính 10 mm ghi "R10", vì nhầm hai ký hiệu này sẽ làm sai kích thước một nửa.
• Kích thước được gọi là hoàn chỉnh khi đủ cả kích thước của từng chi tiết, gọi là S, và kích thước định vị chi tiết đó so với chuẩn, gọi là L, ví dụ đường kính lỗ và khoảng cách từ tâm lỗ đến mép chi tiết.
Dùng để làm gì
Đọc đúng bản vẽ khi gia công và kiểm tra: chỉ đọc con số kích thước (kích thước thật, không phụ thuộc tỉ lệ), không đo bằng thước trên giấy; phân biệt R (bán kính) với Ø (đường kính) để không sai kích thước một nửa.

Ví dụ một bản vẽ kĩ thuật hoàn chỉnh.

Các thành phần của một kích thước đầy đủ.

Ví dụ chuẩn về đường kích thước.
Học về gì: Vẽ hình học là cách dùng thước, êke và compa để dựng chính xác các hình cơ bản — chia đều đường tròn, vẽ cung nối tiếp, vẽ đường cong — làm nền cho mọi bản vẽ kĩ thuật, vì hầu hết hình dạng của chi tiết máy đều ghép từ những hình cơ bản này.
Nhớ gì:
• Chia đều đường tròn: hai đường kính vuông góc với nhau chia đường tròn thành 4 phần bằng nhau, chia đôi tiếp các góc vuông thì được 8 phần, 16 phần.
• Muốn chia 6 phần thì mở compa đúng bằng bán kính R rồi vạch các điểm trên đường tròn, vì dây cung bằng R chắn góc 60°, và nối các điểm cách nhau một điểm thì được tam giác đều, tức chia 3 phần.
• Vẽ nối tiếp, nguyên tắc chung: muốn vẽ một cung nối tiếp thì trước hết phải tìm tâm của cung, sau đó mới tìm tiếp điểm là điểm bắt đầu và điểm cuối của cung.
• Tiếp tuyến luôn vuông góc với bán kính tại tiếp điểm, còn tâm của hai đường tròn và tiếp điểm của chúng luôn nằm trên cùng một đường thẳng.
• Cung nối tiếp hai đường thẳng: tâm cung nằm cách mỗi đường thẳng một khoảng bằng bán kính r.
• Vẽ hai đường thẳng song song với hai đường đã cho, mỗi đường cách một khoảng r, giao điểm của hai đường song song đó chính là tâm cung.
• Từ tâm hạ đường vuông góc xuống mỗi đường thẳng để lấy tiếp điểm.
• Cung nối tiếp hai đường tròn: tâm của cung nối tiếp là giao điểm của hai đường tròn phụ vẽ từ hai tâm đã cho.
• Tiếp xúc ngoài thì khoảng cách bằng R cộng bán kính đường tròn đó (R + Ri), tiếp xúc trong thì bằng R trừ bán kính đó (R − Ri).
• Tiếp điểm nằm trên đường nối tâm cung với tâm đường tròn tương ứng, không lấy tùy ý.
• Tiếp tuyến chung của hai đường tròn: tiếp tuyến chung ngoài dùng hiệu bán kính (R1 − R2) để dựng đường tròn phụ, tiếp tuyến chung trong dùng tổng bán kính (R1 + R2).
• Tiếp tuyến ngoài không cắt đoạn nối hai tâm, tiếp tuyến trong cắt đoạn đó.
• Qua một điểm ở ngoài đường tròn luôn vẽ được hai tiếp tuyến, đừng chỉ vẽ một rồi tưởng là xong.
• Đường cong, độ dốc và độ côn: đường elip vẽ bằng hai đường tròn đồng tâm lấy trục dài và trục ngắn làm đường kính, rồi lấy giao điểm tương ứng của các tia qua tâm.
• Đường sin y = a·sin x vẽ bằng cách chia đều đường tròn và đoạn 0–2π thành 8 phần rồi lấy giao điểm tương ứng.
• Đường thân khai là quỹ đạo của một điểm trên đường thẳng lăn không trượt trên đường tròn cơ sở, tia tiếp tuyến tại điểm thứ i dài i·πD/8.
• Độ dốc và độ côn là hai khái niệm khác nhau, có ký hiệu riêng, không dùng lẫn nhau.
Tiếp xúc ngoài thì cộng, tiếp xúc trong thì trừ (R ± Ri).
Tiếp tuyến chung ngoài dùng hiệu, chung trong dùng tổng.
Ví dụ:
• Nối tiếp hai đường tròn có bán kính R1 = 25 mm và R2 = 15 mm, khoảng cách hai tâm 60 mm, bằng một cung bán kính R = 75 mm tiếp xúc trong: tâm cung cách tâm thứ nhất 75 − 25 = 50 mm và cách tâm thứ hai 75 − 15 = 60 mm, giao điểm của hai đường tròn phụ vẽ với hai khoảng cách đó chính là tâm cung.
• Nối tâm cung với hai tâm để lấy tiếp điểm rồi mới vẽ cung.
• Cũng với hai đường tròn này, tiếp tuyến chung trong dùng tổng bán kính 25 + 15 = 40 mm để dựng đường tròn phụ, còn tiếp tuyến chung ngoài dùng hiệu bán kính 25 − 15 = 10 mm.
Dùng để làm gì
Dựng chính xác các hình cơ bản trên bản vẽ: nối tiếp hai đường tròn bằng một cung bán kính R (tìm tâm cung bằng hai đường tròn phụ rồi nối tâm cung với hai tâm để lấy tiếp điểm), vẽ tiếp tuyến chung trong và chung ngoài của hai đường tròn.

Tiếp tuyến chung trong hai đường tròn.

Cung nối tiếp hai đường tròn, tiếp xúc trong.

Ký hiệu độ dốc và ký hiệu độ côn.
Học về gì: Phép chiếu vuông góc là cách vẽ một vật thể lên giấy bằng cách chiếu thẳng góc nó lên ba mặt phẳng đứng, bằng và cạnh, để từ ba hình phẳng đó đọc lại đúng hình dạng, vị trí và kích thước thật của vật thể khi chế tạo và kiểm tra.
Nhớ gì:
• Nhìn vật từ trước, từ trên và từ trái được ba hình chiếu đứng, bằng, cạnh.
• Hình chiếu đứng nhìn từ trước, hình chiếu bằng nhìn từ trên, hình chiếu cạnh nhìn từ trái.
• Ba hình này luôn đi cùng nhau trên bản vẽ, đối chiếu lẫn nhau mới đọc đúng vật thể, không đọc riêng từng hình.
• Có ba loại phép chiếu: xuyên tâm, song song và vuông góc.
• Bản vẽ kĩ thuật chỉ dùng phép chiếu vuông góc, vì hướng chiếu vuông góc với mặt phẳng nên hình trên mặt song song với mặt phẳng giữ đúng kích thước thật.
• Một điểm được biểu diễn bằng hình chiếu đứng A1 và hình chiếu bằng A2, nối nhau bằng đường dóng vuông góc với trục x.
• Đoạn A1 tới trục x là độ cao, đoạn A2 tới trục x là độ xa của điểm đó.
• Từ cặp A1, A2 có thể xác định lại duy nhất vị trí điểm trong không gian.
• Dấu độ cao và độ xa ngược nhau trên đồ thức: A1 ở trên trục x là cao dương, A2 ở trên trục x lại là xa âm.
Đồ thức là hình biểu diễn của điểm — cặp hình chiếu A1, A2 — trên bản vẽ.
• Đây là điểm dễ nhầm nhất, phải nhớ bảng dấu thay vì đoán theo cảm tính.
Dấu độ cao và độ xa ngược nhau trên đồ thức: A1 ở trên trục x là cao dương, A2 ở trên trục x lại là xa âm.
• Đoạn thẳng song song với mặt phẳng nào thì hình chiếu lên mặt đó giữ đúng độ dài thật; vuông góc với mặt nào thì hình chiếu chỉ còn một điểm.
• Mặt phẳng song song thì giữ đúng hình, vuông góc thì thu thành một đường thẳng.
• Một mặt phẳng được xác định bằng ba điểm không thẳng hàng, hoặc một đường thẳng và một điểm ngoài nó, hoặc hai đường thẳng cắt nhau hay song song.
• Góc vuông chỉ chiếu thành góc vuông khi một cạnh song song với mặt phẳng hình chiếu, nên thấy vuông trên hình chưa chắc vuông thật.
• Điểm thuộc đường thẳng khi hình chiếu của nó nằm trên hình chiếu tương ứng của đường đó.
• Điểm thuộc đường cạnh phải kiểm tra thêm hình chiếu cạnh.
• Độ dài thật chỉ đo ở hình chiếu bằng nó.
Loại phép chiếu | Tia chiếu | Dùng khi nào |
Xuyên tâm | Đồng quy tại tâm S | Phối cảnh, bóng đổ |
Song song | Song song với nhau | Bóng nắng |
Vuông góc | Vuông góc với mặt phẳng | Bản vẽ kĩ thuật |
Ví dụ
• Cho hình chiếu đứng A1 và hình chiếu bằng A2 của một điểm, muốn vẽ hình chiếu cạnh A3: từ A2 kẻ đường dóng tới trục y, qua đường 45° chuyển độ xa sang trục z, rồi giao với đường dóng ngang qua A1 thì được A3.
• Đường 45° là cầu nối độ xa giữa hình chiếu bằng và hình chiếu cạnh; quên nó thì không vẽ được hình thứ ba, và khi đọc bản vẽ tay cũng dùng quan hệ này để kiểm tra: độ xa ở hai hình đó phải bằng nhau.
• Một ví dụ khác: muốn biết độ dài thật của một đoạn thẳng, hãy tìm hình chiếu nào của nó bằng nó — đoạn song song với mặt phẳng nào thì hình chiếu lên mặt đó giữ đúng độ dài.
• Nếu đoạn không song song với mặt nào, không được đo trực tiếp trên hình chiếu rồi coi đó là độ dài thật.
• Khi thấy hai đường vuông góc trên hình, hãy kiểm tra xem một cạnh có song song với mặt phẳng hình chiếu đó không rồi mới kết luận chúng vuông góc thật.
Dùng để làm gì
Đọc và vẽ đủ ba hình chiếu của một điểm hay vật thể: dùng đường 45° để chuyển độ xa từ hình chiếu bằng sang hình chiếu cạnh; chỉ đo độ dài thật ở hình chiếu song song với đoạn đó, và chỉ kết luận hai đường vuông góc thật khi một cạnh song song với mặt phẳng hình chiếu.

Các yếu tố của phép chiếu: tâm, tia, mặt phẳng.

Phép chiếu vuông góc: hướng chiếu vuông góc mặt phẳng.

Đèn đường tạo bóng đổ, ví dụ phép chiếu xuyên tâm.
Học về gì: Vẽ giao tuyến là vẽ đường giao nhau của hai mặt hay hai khối khi chúng cắt nhau, để thể hiện đúng đường mép chung đó trên bản vẽ chi tiết máy như ống giao nhau, lỗ khoét hay nón lắp với trụ, vì đường giao quyết định hình dạng miệng cắt và chỗ lắp ghép.
Nhớ gì:
• Giao tuyến là tập hợp các điểm chung của hai mặt.
• Muốn vẽ nó, tìm các điểm thuộc giao rồi nối chúng lại theo thứ tự xuất hiện trên hình, gọi là dò hình, sau đó xét phần nào thấy thì vẽ nét liền, khuất thì vẽ nét đứt.
• Đường giao không bao giờ là đường thẳng hay đường gãy khi cả hai mặt đều là mặt cong.
• Cách tìm điểm chung thường dùng là mặt phẳng phụ trợ: dựng một mặt phẳng cắt cả hai mặt theo đường đơn giản nhất, giao của nó với mặt này và mặt kia gặp nhau tại điểm thuộc giao tuyến.
• Chọn mặt phẳng phụ sao cho giao phụ là đường thẳng hoặc đường tròn thì việc vẽ mới dễ.
• Mặt phẳng cắt mặt cầu luôn cho đường tròn.
• Cắt trụ dọc cho hai đường sinh, cắt ngang cho đường tròn, cắt xiên cho elip.
• Cắt nón qua đỉnh cho hai đường sinh, song song một đường sinh cho parabol, song song hai đường sinh cho hypebol, cắt hết cho elip, song song đáy cho đường tròn.
• Giao của mặt phẳng với đa diện là đa giác: đỉnh của nó là giao điểm của cạnh đa diện với mặt phẳng cắt, chỉ nối hai đỉnh cùng thuộc một mặt của đa diện.
• Giao của hai đa diện là đường gãy khúc khép kín, cũng chỉ nối hai điểm cùng thuộc một mặt của cả hai đa diện.
• Giao của hai mặt cong là đường cong trơn khép kín, giao của đa diện với mặt cong là đường cong gãy khép kín.
• Muốn vẽ đúng dạng, phải tìm trước các điểm đặc biệt: điểm giới hạn giao, điểm giới hạn thấy khuất, điểm cao nhất, thấp nhất, gần nhất, xa nhất, rồi mới tìm các điểm trung gian.
• Muốn tìm hình chiếu của một điểm thuộc mặt cong, hãy gắn điểm đó vào một đường sinh hoặc một đường tròn của mặt cong.
• Không được lấy bừa một điểm trên hình chiếu của mặt rồi coi là điểm thuộc mặt, vì như vậy không xác định được hình chiếu còn lại.
Giao với cầu luôn là đường tròn.
Chỉ nối hai điểm cùng thuộc một mặt của cả hai mặt.
Tìm điểm đặc biệt trước, điểm thường sau.
Cặp mặt | Dạng giao |
Mặt phẳng – cầu | Đường tròn |
Mặt phẳng – đa diện | Đa giác |
Hai đa diện | Đường gãy khúc khép kín |
Đa diện – mặt cong | Đường cong gãy khép kín |
Hai mặt cong | Đường cong trơn khép kín |
Ví dụ
• Hai khối trụ tròn giao nhau, một trụ đứng và một trụ ngang xuyên qua.
• Trong ví dụ ở slide 29, trụ đứng Ø50 mm, cao 70 mm, trụ ngang Ø40 mm, dài 70 mm.
• Dùng các mặt phẳng phụ song song với trục của trụ ngang để cắt cả hai trụ theo đường sinh và đường tròn, tìm các điểm chung, rồi nối bằng đường cong trơn.
• Trước hết xác định điểm giới hạn giao — điểm cao nhất, thấp nhất, gần nhất, xa nhất — vì chúng quyết định khung của đường giao, sau đó mới tìm các điểm trung gian cho đường cong chính xác.
• Phần giao thuộc mặt thấy của cả hai trụ thì vẽ nét liền, phần khuất thì vẽ nét đứt.
• Đây chính là mẫu cho khớp chữ T, ống xả hay ống dẫn giao nhau trong thực tế: quy trình vẫn là tìm điểm đặc biệt trước, điểm thường sau, nối trơn rồi xét thấy khuất.
Dùng để làm gì
Vẽ đúng đường giao của hai khối cắt nhau (khớp chữ T, ống xả, ống dẫn giao nhau): tìm điểm đặc biệt trước, điểm thường sau, nối trơn rồi xét thấy/khuất, để thể hiện đúng hình dạng miệng cắt và chỗ lắp ghép.

Mặt trụ tròn xoay, mô hình ba chiều.

Hai khối trụ giao nhau, đường giao cong khép kín.

Khối nón giao khối trụ, đường giao cong.
Học về gì: Biểu diễn vật thể là cách vẽ một chi tiết lên giấy sao cho người khác đọc đúng hình dạng, kích thước và cấu tạo bên trong của nó, để đem đi gia công. Bản vẽ dùng ba loại hình: hình chiếu thấy mặt ngoài, hình cắt và mặt cắt thấy phần bên trong.
Nhớ gì:
• Hình chiếu là hình nhìn thấy của vật thể. Phần thấy vẽ bằng nét liền đậm, phần bị khuất vẽ bằng nét đứt.
• Việt Nam dùng hệ E; đọc bản vẽ nước ngoài (hệ A) phải kiểm tra trước vì vị trí các hình chiếu bị đổi chỗ.
Hệ E và hệ A là hai cách đặt vật thể so với mặt phẳng chiếu. Hệ A đặt mặt phẳng chiếu ở giữa người quan sát và vật thể, dùng ở châu Âu và theo ISO.
• Hình chiếu đứng quan trọng nhất: chọn mặt kể được nhiều nhất về hình dạng và trạng thái làm việc làm mặt đứng, đặt vật thể ở vị trí tự nhiên, chiều dài nhất nằm ngang.
• Chỉ vẽ đủ hình, không vẽ thừa, không vẽ thiếu. Từ các hình chiếu phải suy ra được duy nhất một vật thể.
• Hai hình đã xác định được chi tiết thì đừng vẽ thêm hình thứ ba; thiếu một hình khiến chi tiết không xác định được thì bản vẽ coi như vô giá trị.
• Hình cắt khác mặt cắt, đừng nhầm hai cái này. Hình cắt là phần còn lại sau khi tưởng tượng cắt bỏ một phần: vẽ cả chỗ bị cắt qua lẫn phần nằm sau mặt phẳng cắt.
• Mặt cắt chỉ vẽ đúng tiết diện tại chỗ bị cắt.
• Cần thấy cấu tạo bên trong như lỗ, rãnh, khoang thì dùng hình cắt; chỉ cần biết tiết diện một chỗ như trục hay thanh thì dùng mặt cắt.
Hình cắt vẽ cả phần sau mặt cắt, mặt cắt chỉ vẽ tiết diện.
• Gạch vật liệu theo quy ước, không phải trang trí. Phần bị mặt phẳng cắt cắt qua được gạch bằng nét liền mảnh, nghiêng 45°, cách nhau 1,5 mm với mặt cắt nhỏ và 3 mm với mặt cắt lớn.
• Không gạch song song hay vuông góc với đường bao.
• Hai chi tiết kề nhau phải gạch ngược hướng nhau, nếu không người đọc tưởng đó là một khối liền.
• Cắt dọc qua gân, thành mỏng, nan hoa thì coi như không cắt. Cắt dọc qua thành mỏng, gân trợ lực, nan hoa, trục đặc, bu lông, đai ốc, vít, then, chốt thì không gạch vật liệu vào các phần đó, vì gạch vào làm bản vẽ đen đặc mà không cho thêm thông tin.
Gân trợ lực là chi tiết mỏng, phẳng dùng để hỗ trợ cấu trúc của vật thể. Nan hoa là thanh liên kết trục bánh xe với vành bánh xe.
• Cắt ngang qua chúng thì gạch bình thường.
• Đây là lỗi hay gặp nhất khi vẽ hình cắt.
• Chọn loại hình cắt theo hình dạng vật thể. Toàn phần cắt qua hết vật thể, thường cho vật thể không đối xứng.
• Bán phần dùng khi vật thể đối xứng: lấy trục đối xứng làm đường phân cách, một nửa vẽ hình chiếu ngoài, một nửa vẽ hình cắt, nửa cắt thường đặt bên phải.
• Bậc dùng khi các lỗ nằm trên nhiều mặt phẳng song song; xoay dùng khi các lỗ nằm quanh một trục tròn xoay; riêng phần chỉ cắt một góc nhỏ, đường phân cách là nét lượn sóng.
• Mặt cắt rời vẽ tách ra ngoài hình chiếu, chập vẽ ngay trên hình chiếu và chỉ dùng khi tiết diện đơn giản.
• Chi tiết nhỏ thì phóng to thành hình trích, ví dụ tỉ lệ 5:1, và ghi rõ tỉ lệ.
Hình trích là hình biểu diễn — thường phóng to — trích ra từ một hình đã có, để thể hiện tỉ mỉ bộ phận nhỏ mà hình chính chưa thể hiện rõ.
Cắt dọc gân, nan hoa, bu lông thì không gạch, cắt ngang mới gạch.
Vẽ gì | Phần còn lại sau khi cắt, kể cả phần sau mặt cắt | Chỉ tiết diện tại mặt phẳng cắt |
Dùng khi nào | Muốn thấy cấu tạo bên trong | Chỉ cần biết tiết diện một chỗ |
Ví dụ:
• Một ống có lỗ trong, nhìn từ ngoài không thấy lỗ.
• Cắt dọc qua trục ống, hình cắt cho thấy thành ống gạch chéo hai bên và khoảng trống của lỗ ở giữa, nhờ đó người thợ biết ống rỗng, dày bao nhiêu, lỗ to bao nhiêu.
• Lõi hình chén trong hình dưới cũng vậy: vẽ bằng hình cắt để thấy rõ lòng chén bên trong.
Dùng để làm gì
Thể hiện cấu tạo bên trong của chi tiết (lỗ trong của ống, lòng chén) bằng hình cắt, và tiết diện một chỗ bằng mặt cắt, để thợ gia công biết chi tiết rỗng hay đặc, dày bao nhiêu, lỗ to bao nhiêu.

Hình I.5-1: Khối hộp bị cắt, tiết diện gạch chéo 45°

Hình I.5-2: Ví dụ B–B: cắt dọc gân, không gạch

Hình I.5-3: Lõi hình chén vẽ bằng hình cắt
Học về gì: Hình chiếu trục đo là hình vẽ ba chiều của một vật thể trên một hình duy nhất: nhìn một hình là thấy cả dài, rộng và cao cùng lúc. Nó dùng để hình dung, trình bày và kiểm tra nhanh, chứ không dùng để gia công, vì kích thước thật vẫn phải đọc trên hình chiếu thẳng góc.
Nhớ gì:
• Trục đo được xây dựng từ hệ tọa độ Oxyz. Gắn hệ tọa độ Oxyz vào vật thể, rồi chiếu song song các điểm của nó lên một mặt phẳng theo một hướng chiếu, ta được hệ trục đo O'x'y'z'.
• Nhờ tính chất phép chiếu song song, điểm thẳng hàng vẫn thẳng hàng, đường song song vẫn song song, nên chỉ cần xác định đúng các đỉnh rồi nối lại là ra hình.
• Hệ số biến dạng là tỉ lệ co của từng trục. Hệ số theo trục x gọi là p, theo trục y là q, theo trục z là r, bằng độ dài trên trục đo chia cho độ dài thật.
• Quên hệ số này thì hình vẽ sẽ bị méo, dài ra hoặc lùn đi so với thật.
• Theo hệ số này, trục đo chia thành đều (p = q = r), cân (hai hệ số bằng nhau) và thường (p, q, r khác nhau); theo hướng chiếu thì chia thành vuông góc và xiên góc.
• Loại dùng nhiều nhất là trục đo vuông góc đều. Ba trục hợp với nhau một góc 120°, trục Oz luôn lấy thẳng đứng, hệ số biến dạng p = q = r = 0,82, nhưng khi vẽ thực tế lấy tròn bằng 1, tức là đo kích thước thật rồi đặt thẳng lên ba trục.
Trục đo vuông góc đều lấy góc 120°, Oz thẳng đứng, hệ số thực tế lấy 1.
• Dựng trục đo theo thứ tự, vẽ mặt cơ sở trước. Gắn hệ trục vào vật thể, dựng hệ trục đo, vẽ trước một mặt làm cơ sở, rồi từ các đỉnh của mặt đó kẻ các đường song song với trục thứ ba để xác định các đỉnh còn lại theo hệ số biến dạng.
• Cuối cùng nối các đỉnh, cắt lỗ rãnh nếu có, rồi tô đậm các cạnh.
• Không vẽ nét khuất và không ghi kích thước trên hình trục đo, vì đây là hình để nhìn, không phải hình để đo.
• Mặt nghiêng là chỗ khó nhất. Không được đo trực tiếp độ dài thật của cạnh nghiêng rồi đặt lên trục đo, vì cạnh nghiêng không song song với trục nào.
• Phải xác định các đỉnh của mặt nghiêng bằng tọa độ rồi nối lại.
• Sơ đồ xây dựng hệ trục đo và hướng chiếu xem ở slide 6, Chương 6.
• Đường tròn trên trục đo thành elip, hình cầu vẫn là đường tròn. Đường tròn nằm trên mặt phẳng nào thì elip nghiêng theo mặt phẳng đó.
• Cách vẽ: vẽ hình thoi là hình chiếu của hình vuông ngoại tiếp đường tròn, rồi vẽ elip nội tiếp hình thoi, tiếp xúc tại bốn trung điểm của bốn cạnh.
• Trục nhỏ khoảng 0,7d, trục lớn khoảng 1,22d, với d là đường kính đường tròn.
• Hình cầu thì khác: trên trục đo nó vẫn là đường tròn, đừng vẽ thành elip.
Đường tròn thành elip, hình cầu vẫn là đường tròn.
Trục đo vuông góc đều | Giá trị |
Góc giữa các trục | 120° – 120° – 120° |
Trục Oz | Thẳng đứng |
Hệ số biến dạng | 0,82; thực tế lấy 1 |
Ví dụ:
• Gối đỡ trong hình trên là ví dụ điển hình: nhìn một hình trục đo là thấy cả thân gối, lỗ tròn ở giữa đã thành elip, và mặt phẳng nghiêng của nó.
• Muốn dựng lại, vẽ mặt đáy làm cơ sở trước, dựng chiều cao theo trục Oz, rồi xác định lỗ tròn bằng cách vẽ elip nội tiếp hình thoi trên mặt tương ứng.
Dùng để làm gì
Hình dung nhanh một chi tiết ba chiều trên một hình duy nhất (như gối đỡ: thấy cả thân gối, lỗ tròn thành elip và mặt phẳng nghiêng) để trình bày và kiểm tra, trước khi đọc kích thước thật trên hình chiếu thẳng góc.

Hình I.6-1: Gối đỡ trục đo: thấy cả ba chiều

Hình I.6-2: Gối đỡ trên hình chiếu trục đo (slide 6)
Học về gì: Mối ghép là cách nối các chi tiết máy lại với nhau thành một cụm làm việc; vẽ quy ước nghĩa là không vẽ đúng hình thật rắc rối của ren, then hay mối hàn, mà vẽ theo ký hiệu thống nhất để ai đọc bản vẽ cũng hiểu giống nhau và thợ gia công làm đúng.
Nhớ gì:
• Có hai loại mối ghép.
• Mối ghép tháo được tháo ra mà không hỏng chi tiết, gồm bu lông, vít, then, chốt; mối ghép không tháo được muốn tháo phải phá, gồm hàn và đinh tán.
• Trước khi chọn, hãy hỏi: cụm này có cần tháo ra để bảo trì, thay thế không?
• Ren là rãnh xoắn ốc trên trục hoặc trong lỗ, dùng để vặn các chi tiết vào nhau.
• Đường kính danh nghĩa d là số ghi trong tên ren: M10 nghĩa là d = 10 mm.
• Ren phải là mặc định, không cần ghi; ren trái phải ghi LH.
• Bước ren P là khoảng cách giữa hai ren kề nhau.
Profin ren là dạng mặt cắt của ren khi mặt phẳng cắt chứa trục ren. Profin có thể là tam giác đều, thang cân, tròn hay vuông, và quyết định loại ren trong bảng dưới.
d là số trong tên ren (M10 → d = 10 mm).
• Vẽ ren theo quy ước: đường đỉnh ren vẽ nét liền đậm, đường chân ren vẽ nét mảnh; nhìn dọc trục, đường chân ren chỉ vẽ 3/4 đường tròn, chừa một khoảng hở.
• Ren bị khuất vẽ bằng nét đứt.
• Trong vùng hai ren ăn khớp, chỉ vẽ ren trục, ren lỗ bị che thì không vẽ.
• Bu lông vặn với đai ốc, vít vặn vào lỗ ren của chi tiết, vít cấy một đầu cắm chết trong lỗ ren, đầu kia vặn đai ốc.
• Vòng đệm lót dưới đai ốc để không làm hỏng bề mặt và phân bố đều lực siết.
• Trong hình cắt dọc trục, chỉ gạch mặt cắt tấm ghép, không gạch bu lông, đai ốc, vòng đệm.
• Kích thước vẽ nhanh: đầu bu lông D = 2d, cao đầu Hb = 0,7d, chân ren d1 = 0,85d.
• Then là miếng kim loại nhỏ chèn vào rãnh trên trục và trên lỗ của bánh răng hay puli để truyền chuyển động quay.
• Kích thước then tra bảng theo đường kính trục.
• Then bằng dùng cho tải nhỏ, tháo lắp dễ; then vát có mặt trên dốc 1:100, chịu tải lớn nhưng tháo khó; then hoa truyền lực rất lớn.
Then hoa có cấu tạo như nhiều then bằng bố trí cách đều trên mặt trụ tròn của trục.
• Chốt côn 1:50 dùng để định vị chính xác hai chi tiết.
Chốt là chi tiết dùng để ghép hay định vị các chi tiết lắp ghép với nhau.
• Hàn là làm nóng chảy cục bộ để kim loại dính lại thành một khối, không tháo được.
• Trên hình cắt, mối hàn tô đen; trên hình chiếu, mối hàn ghi bằng ký hiệu trên một đường dẫn: loại mối hàn (V, U, góc), kích thước (s là chiều sâu, a và z là cạnh hàn góc), chiều dài và số đoạn nếu hàn đứt đoạn.
• Đinh tán ngày nay ít dùng trong kết cấu mới, nhưng vẫn gặp khi sửa chữa cầu thép, nồi hơi cũ.
Đinh tán là mối ghép không tháo được, dùng để ghép các tấm kim loại với nhau, nhất là trong kết cấu chịu chấn động mạnh như cầu, nồi hơi, vỏ máy bay.
Ký hiệu ren | Loại ren | Dùng cho |
M | Ren hệ mét, profin tam giác đều | Bu lông, đai ốc, vít thông dụng |
G | Ren ống trụ, góc 55°, hệ inch | Ống nước, mối ghép ống |
TR | Ren thang cân, góc 30° | Chịu lực hai chiều |
S | Ren tựa, góc 33° | Chịu lực chủ yếu một chiều |
Ví dụ:
• Cần ghép hai tấm thép mỏng và sau này còn tháo ra để bảo trì, dùng mối ghép bu lông: bu lông luồn qua lỗ hai tấm, lót vòng đệm, siết đai ốc.
• Trên bản vẽ, ghi Bu lông M10×80: M10 là ren hệ mét, đường kính 10 mm; 80 là chiều dài thân bu lông.
• Nếu hai tấm dày và ít tháo, dùng vít cấy hoặc hàn thay cho bu lông.
Dùng để làm gì
Chọn và ghi đúng mối ghép trên bản vẽ: ghép hai tấm thép mỏng cần tháo ra để bảo trì thì dùng bu lông (ghi Bu lông M10×80); hai tấm dày và ít tháo thì dùng vít cấy hoặc hàn.

Ren trục và ren lỗ: đỉnh nét đậm, chân nét mảnh

Mối ghép bu lông: chỉ gạch tấm ghép, không gạch bu lông

Ký hiệu cơ bản mối hàn: V, U, Y, góc
Học về gì: Bánh răng là chi tiết có răng để truyền chuyển động quay từ trục này sang trục khác; lò xo là chi tiết đàn hồi, bị biến dạng khi có lực và trở về hình dạng cũ khi hết lực. Vì răng và vòng xoắn vẽ thật rất rối, bản vẽ chỉ vẽ theo quy ước: vài đường tròn và nét đặc trưng thay cho toàn bộ răng.
Nhớ gì:
• Bánh răng trụ truyền động giữa hai trục song song.
• Bánh răng côn truyền động giữa hai trục cắt nhau, thường vuông góc 90°.
• Trục vít – bánh vít truyền động giữa hai trục chéo nhau, tỉ số truyền lớn i = 8 đến 100 và có thể tự hãm, tức bánh vít không quay ngược được trục vít.
• Tỉ số truyền i = n1/n2 = Z2/Z1.
• Trong công thức trên, n là số vòng quay mỗi phút, Z là số răng.
• Muốn giảm tốc, tăng mô men thì bánh bị dẫn phải nhiều răng hơn bánh dẫn (Z2 > Z1).
• Nhớ nhanh: bánh nào quay nhanh thì ít răng.
• Hai thông số chính của bánh răng trụ là mô đun m và số răng Z; mọi kích thước khác tính từ hai số này (xem bảng).
• Trên hình chiếu, vòng đỉnh vẽ nét liền đậm, vòng chia vẽ nét chấm gạch mảnh, không vẽ vòng chân răng khi không cắt; trên hình cắt dọc, phần răng không gạch mặt cắt.
• Vùng ăn khớp: răng bánh dẫn che răng bánh bị dẫn.
• Bánh răng côn có răng trên mặt nón nên càng về đỉnh răng càng nhỏ; mô đun và kích thước lấy ở đầu lớn.
• Trục vít giống một trục ren thang, đường kính vòng chia D1 = m·q (q là hệ số đường kính, tra bảng); bánh vít có răng trên mặt xuyến, công thức giống bánh răng trụ với số răng Z2.
• Lò xo làm việc nhờ đàn hồi: nén thì đẩy về, kéo thì kéo về, xoắn thì xoay về.
• Chọn lò xo theo tác dụng, không theo hình dạng: cần đẩy về dùng lò xo nén, cần kéo về dùng lò xo kéo, tải lớn trong chỗ hẹp dùng lò xo đĩa chồng, giảm xóc dùng lò xo nhíp hoặc xoắn ốc.
Lò xo đĩa gồm nhiều đĩa kim loại ghép chồng lên nhau thành từng cặp. Lò xo nhíp gồm nhiều lá kim loại ghép với nhau.
• Vẽ lò xo theo quy ước: vòng xoắn vẽ bằng đường thẳng, không vẽ đường cong thật.
• Nếu hơn 4 vòng, mỗi đầu chỉ vẽ 1–2 vòng, giữa nối bằng nét chấm gạch mảnh.
• Hai lò xo lồng vào nhau phải xoắn ngược hướng: một xoắn phải (RH), một xoắn trái (LH), nếu không chúng sẽ cấn vào nhau.
D = mZ, Dđ = m(Z + 2), Dc = m(Z − 2,5) — đừng nhầm Dc với m(Z − 2).
i = Z2/Z1, bánh nhiều răng quay chậm.
Đại lượng | Công thức |
Đường kính vòng chia | D = mZ |
Đường kính vòng đỉnh | Dđ = m(Z + 2) |
Đường kính vòng chân | Dc = m(Z − 2,5) |
Chiều cao răng | h = 2,25m (đầu răng h1 = m, chân răng h2 = 1,25m) |
Ví dụ:
• Bánh răng có mô đun m = 4 mm, số răng Z = 20 thì đường kính vòng chia D = 4 × 20 = 80 mm, đường kính vòng đỉnh Dđ = 4 × (20 + 2) = 88 mm, đường kính vòng chân Dc = 4 × (20 − 2,5) = 70 mm.
• Muốn đo mô đun của một bánh răng có sẵn, đo đường kính ngoài Dđ, đếm số răng Z, rồi tính m = Dđ/(Z + 2) và làm tròn về mô đun tiêu chuẩn.
Dùng để làm gì
Tính kích thước bánh răng từ mô đun và số răng (m = 4 mm, Z = 20 thì D = 80 mm, Dđ = 88 mm, Dc = 70 mm), và đo ngược mô đun của bánh răng có sẵn từ đường kính ngoài và số răng.

Thông số bánh răng trụ: D, Dđ, Dc, h1, h2

Bộ truyền trục vít – bánh vít, trục chéo nhau

Lò xo nén: trụ, nón, nón hai phía
Học về gì: Bản vẽ lắp là bản vẽ của cả một cụm máy — ví dụ một cái van, một gối đỡ trục — cho thấy các chi tiết lắp với nhau ra sao và máy làm việc như thế nào, dùng để lắp ráp, kiểm tra, nghiệm thu máy và tách từng chi tiết ra để chế tạo.
Nhớ gì:
• Nội dung đủ của một bản vẽ lắp gồm 5 thứ: hình biểu diễn; kích thước; yêu cầu kỹ thuật; số vị trí và bảng kê chi tiết; khung tên.
• Nhìn hình thì hiểu máy chạy ra sao, nhìn bảng kê thì biết cần làm hay mua cái gì.
• Hình biểu diễn: hình chiếu chính phải thể hiện được vị trí làm việc và nguyên lý làm việc của cụm máy.
• Thêm hình cắt, mặt cắt, hình trích chỉ khi các hình kia chưa nói rõ; nguyên tắc là càng ít hình càng tốt, miễn là vẫn đủ rõ.
• Kích thước: bản vẽ lắp chỉ ghi 5 loại kích thước — quy cách, lắp ráp, lắp đặt, choán chỗ, giới hạn (xem bảng dưới).
• Không ghi kích thước đầy đủ của từng chi tiết, vì kích thước đó đã có ở bản vẽ chi tiết.
Bản vẽ lắp chỉ ghi 5 loại kích thước, không ghi kích thước đầy đủ của từng chi tiết.
• Số vị trí và bảng kê: mỗi chi tiết có một số, viết trên giá ngang của đường gióng, cuối đường gióng có chấm đậm vào chi tiết; các số xếp theo hàng, cột, tăng theo một chiều, đường gióng không cắt nhau.
• Bảng kê đặt ngay trên khung tên, số ghi từ dưới lên; mỗi dòng ghi tên, số lượng, vật liệu, chi tiết tiêu chuẩn ghi thêm kích thước và số hiệu tiêu chuẩn.
• Quy ước vẽ và kết cấu hợp lí: được lược mép vát, góc lượn, rãnh thoát dao; nắp hay vỏ che khuất chi tiết khác thì được phép không vẽ và phải ghi rõ; bộ phận mua sẵn chỉ cần vẽ đường bao ngoài.
• Không cắt dọc bu lông, đai ốc, then, chốt; mặt tiếp xúc của hai chi tiết chỉ vẽ một nét; cùng một chiều chỉ có một cặp mặt tiếp xúc, góc lượn hai mặt tiếp xúc phải khác nhau.
• Cần có thiết bị phòng lỏng, chèn kín và bôi trơn (bình dầu, vú mỡ), dù nhỏ nhưng quyết định máy chạy bền hay không.
Thiết bị phòng lỏng là chi tiết chống mối ghép ren tự lỏng ra khi máy rung. Bình dầu và vú mỡ là thiết bị tra dầu mỡ để bôi trơn các bề mặt chuyển động.
• Trình tự làm việc: muốn lập lại bản vẽ lắp của máy cũ thì tháo máy, vẽ phác từng chi tiết, rồi dựng lại theo thứ tự: hình chính, các hình khác, kích thước, số vị trí, yêu cầu kỹ thuật, khung tên và bảng kê.
• Đọc bản vẽ lắp theo trình tự: khung tên và yêu cầu kỹ thuật, hình biểu diễn, từng chi tiết theo số vị trí và bảng kê, rồi tổng kết.
Mặt tiếp xúc của hai chi tiết chỉ vẽ một nét.
Loại kích thước | Thể hiện điều gì |
Quy cách | Tính năng của cụm máy |
Lắp ráp | Quan hệ lắp ghép giữa các chi tiết |
Lắp đặt | Quan hệ với các bộ phận khác |
Choán chỗ | Độ lớn chung của cụm máy |
Giới hạn | Phạm vi hoạt động của chi tiết chuyển động |
Ví dụ — Bản vẽ lắp Van (Hình 1):
• Bản vẽ gồm hình cắt đứng toàn phần, hình chiếu cạnh và mặt cắt A–A, với 15 chi tiết đánh số từ 1 đến 15.
• Kích thước bao Ø135, ren M40×3, lắp ghép Ø50 H11/h11.
• Tờ thứ hai có yêu cầu kỹ thuật (áp lực P = 25 KG/cm2) cùng bảng kê 15 chi tiết và khung tên VAN, tỉ lệ 1:1.
• Đọc hình thì hiểu van đóng mở ra sao; đọc bảng kê thì biết thân bằng gang GX15-32, nút van bằng đồng BCuSn2, cần bao nhiêu bu lông M8.
• Gối đỡ trục lắp theo thứ tự: trục vào ổ bi, bỏ vào thân, đậy nắp, vặn bu lông — thứ tự suy ra từ kết cấu, không phải số trong bảng kê.
Dùng để làm gì
Đọc bản vẽ lắp để lắp ráp và nghiệm thu cụm máy (như van): đọc hình thì hiểu van đóng mở ra sao, đọc bảng kê thì biết thân bằng gang GX15-32, nút van bằng đồng BCuSn2, cần bao nhiêu bu lông M8; lắp gối đỡ trục theo thứ tự suy ra từ kết cấu.

Bản vẽ lắp Van: hình cắt, số vị trí, kích thước lắp.

Mẫu bảng kê, mặt tiếp xúc đúng sai, góc lượn.

Bản vẽ lắp Van khóa với nhiều loại hình biểu diễn.
Học về gì: Bản vẽ chi tiết, còn gọi là bản vẽ chế tạo, là bản vẽ của một chi tiết riêng lẻ, ghi đủ mọi thứ để xưởng làm ra đúng chi tiết đó: hình dạng ra sao, to bao nhiêu, làm bằng vật liệu gì, bề mặt nhẵn đến mức nào, sai lệch cho phép bao nhiêu.
Nhớ gì:
• Một bản vẽ chi tiết đủ dùng gồm 4 nội dung: hình biểu diễn; kích thước; yêu cầu kỹ thuật; khung tên.
• Yêu cầu kỹ thuật gồm độ nhám bề mặt, dung sai kích thước, dung sai hình học, nhiệt luyện và chỉ dẫn gia công, kiểm tra.
• Trình tự vẽ gồm 4 bước, đúng thứ tự.
• Bước 1: bố trí hình biểu diễn cho cân đối, chừa chỗ ghi kích thước và khung tên.
• Bước 2: vẽ mờ toàn bộ rồi kiểm tra tỉ lệ và liên hệ chiếu.
• Bước 3: tô đậm các nét thấy và nét cắt theo đúng quy định.
• Bước 4: hoàn thiện bằng cách ghi kích thước, dung sai, độ nhám, yêu cầu kỹ thuật, khung tên rồi kiểm tra lại toàn bộ.
• Chọn hình biểu diễn: hình chiếu chính đặt chi tiết theo vị trí làm việc hay vị trí gia công của nó.
• Chi tiết tròn xoay như trục, bạc, ống thì hình chính hầu như luôn đặt nằm ngang như khi tiện trên máy tiện.
• Thêm hình khác ít nhất mà đủ rõ; hình đối xứng chỉ vẽ một nửa, trục dài cắt lìa phần giữa nhưng chiều dài vẫn ghi đủ.
• Chuẩn và cách ghi kích thước: chuẩn là mặt, đường hay điểm làm gốc để đo, ví dụ mặt đế của gối đỡ, trục quay của trục bậc, tâm của một lỗ.
• Thường lấy mặt gia công chính, mặt tiếp xúc quan trọng hoặc mặt đối xứng làm chuẩn; chọn sai chuẩn thì đo sai và gia công sai theo.
• Kích thước ghi theo tọa độ (cùng một gốc, dễ gia công trên máy CNC), theo xích (nối tiếp nhau, dễ tích lũy sai số) hoặc kết hợp cả hai; không bao giờ ghi thành chuỗi khép kín.
• Loạt phần tử giống nhau chỉ ghi kích thước một cái kèm số lượng.
• Dung sai kích thước và dung sai hình học: kích thước có dung sai ghi dạng 30H7 (30 là kích thước danh nghĩa, H7 là miền dung sai của lỗ) hoặc 32+0,1-0,2 theo TCVN 5706:1993.
• Dung sai kích thước chỉ khống chế "to bao nhiêu"; dung sai hình học khống chế "tròn không, thẳng không, vuông góc không, đồng tâm không" — trục đúng đường kính mà cong hay ôvan thì vẫn không lắp được.
• Dung sai hình học ghi trong khung chữ nhật 2–3 ô: ô đầu là ký hiệu, ô giữa là trị số, ô sau là chuẩn A, B hay C.
• Độ nhám bề mặt: Ra là chỉ tiêu dùng phổ biến nhất hiện nay (ghi "Ra 1,6", "Ra 3,2"), Rz còn gặp trên bản vẽ cũ; đừng nhầm giá trị Ra với Rz của cùng một bề mặt.
• Ký hiệu nhám có 3 dạng: dấu kiểm cơ bản, dấu có gạch ngang trên (gia công bằng cắt gọt), dấu có vòng tròn ở đỉnh (không lấy đi lớp vật liệu).
• Cùng độ nhám thì ghi chung ở góc trên phải; mặt khác ghi riêng.
Đọc theo trình tự khung tên → hình → kích thước → yêu cầu kỹ thuật.
Nhóm dung sai hình học | Các loại |
Hình dạng | Độ thẳng, độ phẳng, độ tròn, độ trụ, prôfin của đường, prôfin của mặt |
Hướng | Độ song song, độ vuông góc, độ nghiêng |
Vị trí | Vị trí, độ đồng tâm / đồng trục, độ đối xứng |
Độ đảo | Độ đảo, độ đảo toàn phần |
Ví dụ — Đọc bản vẽ Trục bậc HGT-001T (Hình 3):
• Đọc đúng trình tự khung tên, hình biểu diễn, kích thước, yêu cầu kỹ thuật, rồi tổng kết.
• Khung tên cho biết đây là trục bậc, thép 50CrNi, tỉ lệ 1:1, dài 420 mm, các bậc Ø50k6, Ø55, Ø45h6, rãnh then 5×5.
Rãnh then là rãnh xẻ trên trục và trên lỗ để lắp then vào.
• Hình chiếu chính đặt trục nằm ngang như khi tiện.
• Yêu cầu kỹ thuật ghi nhiệt luyện đạt độ cứng HB 210…260, độ ôvan và độ côn không lớn hơn 0,01–0,015 mm.
Dùng để làm gì
Đọc bản vẽ chi tiết để chế tạo đúng một chi tiết (như trục bậc HGT-001T, thép 50CrNi, dài 420 mm): đọc khung tên biết vật liệu và tỉ lệ, đọc hình và kích thước biết các bậc và rãnh then, đọc yêu cầu kỹ thuật biết nhiệt luyện đạt HB 210…260 và độ ôvan, độ côn cho phép.

Bản vẽ chi tiết Giá đầy đủ bốn nội dung.

Bảng ký hiệu dung sai hình học bốn nhóm.

Ví dụ đọc bản vẽ Trục bậc theo trình tự.
• I.1 — Tiêu chuẩn trình bày bản vẽ: khổ giấy, khung tên, tỉ lệ, đường nét, chữ viết, ghi kích thước.
• I.2 — Vẽ hình học: chia đều đường tròn, cung nối tiếp, tiếp tuyến chung, đường cong (elip, sin, thân khai), độ dốc và độ côn.
• I.3 — Phép chiếu vuông góc: ba hình chiếu đứng, bằng, cạnh và quan hệ giữa chúng.
• I.4 — Vẽ giao tuyến: đường giao của hai mặt hay hai khối cắt nhau.
• I.5 — Biểu diễn vật thể: hình chiếu, hình cắt, mặt cắt.
• I.6 — Hình chiếu trục đo: hình ba chiều trên một hình duy nhất.
• I.7 — Vẽ quy ước các mối ghép: ren, bu lông, vít, then, chốt, hàn, đinh tán.
• I.8 — Vẽ quy ước bánh răng và lò xo.
• I.9 — Bản vẽ lắp: bản vẽ của cả một cụm máy.
• I.10 — Bản vẽ chi tiết: bản vẽ chế tạo của một chi tiết riêng lẻ.